Over Persoonlijkheidsstoornis

Wat is een persoonlijkheidsstoornis?

Iedereen heeft een eigen persoonlijkheid met de daarbij behorende karaktereigenschappen en persoonlijke kenmerken. Wanneer iemand ernstige last of hinder ondervindt van deze eigenschappen, spreken we van een persoonlijkheidsstoornis. Een persoonlijkheidsstoornis heeft een negatieve invloed op je omgeving: je relaties, werk en verdere leven kunnen er zwaar onder lijden.

Mensen gaan op verschillende manieren om met andere mensen en reageren verschillend op gebeurtenissen. Iemand met een persoonlijkheidsstoornis reageert vaak star en op een onaangepaste manier op problemen, waardoor de omgeving hier ernstig onder lijdt. Ze zijn zich hier echter niet altijd bewust van. Wel lopen mensen met persoonlijkheidsstoornissen vaak vast op persoonlijk en sociaal vlak. Ook hebben ze vaker last van bijvoorbeeld angst, depressies, psychotische verschijnselen of verslavingen. Een persoonlijkheidsstoornis is vaak hardnekkig. Met de hulp van een goede psychiater en psycholoog kan gedrag veranderen. Er zijn hele goede resultaten haalbaar in het verlichten van de draaglast van een persoonlijkheidsstoornis, zowel voor de persoon zelf als voor zijn of haar omgeving. 

Soorten persoonlijkheidsstoornissen

Er bestaan verschillende soorten persoonlijkheidsstoornissen die worden opgedeeld in drie clusters. Hieronder beschrijven we in het kort de verschillende persoonlijkheidsstoornissen.

Cluster A: vreemd of excentriek gedrag

Hieronder vallen de volgende persoonlijkheidsstoornissen:

  • Paranoïde persoonlijkheidsstoornis
  • Schizoïde persoonlijkheidsstoornis
  • Schizotypische persoonlijkheidsstoornis

Paranoïde persoonlijkheidsstoornis

Mensen met een paranoïde persoonlijkheidsstoornis vertonen zoals de naam al vermoedt paranoïde gedrag. Ze zijn van nature wantrouwend en argwanend en zijn overtuigd dat anderen ze kwaad willen doen. Deze mensen zijn vaak afstandelijk en hebben moeite met het aangaan van sociale relaties.

Schizoïde persoonlijkheidsstoornis

Mensen met een schizoïde persoonlijkheidsstoornis zijn vaak introvert, teruggetrokken en afstandelijk. Ze brengen hun tijd het liefst alleen door en hebben weinig behoefte aan contact of hechte relaties met anderen.

Schizotypische persoonlijkheidsstoornis

Net als bij een schizoïde persoonlijkheidsstoornis zijn mensen met een schizotypische persoonlijkheidsstoornis vaak kil en afstandelijk. Daarnaast zijn er enkele overeenkomsten met schizofrenie, namelijk ongewoon denken en waarnemen. Zo hebben ze vaak het idee dat andere mensen over ze praten terwijl dit niet zo is. Ook vertonen ze vaak tekenen van magisch denken, zoals het idee dat je een ander kwaad kunt doen door middel van boze gedachten.

Cluster B: Theatraal of grillig gedrag

Onder het cluster van theatraal of grillig gedrag vallen:

  • Theatrale persoonlijkheidsstoornis
  • Narcistische persoonlijkheidsstoornis
  • Antisociale persoonlijkheidsstoornis
  • Borderline persoonlijkheidsstoornis

Theatrale persoonlijkheidsstoornis

Mensen met een theatrale persoonlijkheidsstoornis proberen op allerlei manieren de aandacht te krijgen. Ze zijn vaak expressief en kunnen zelfs dramatisch overkomen in hun communicatie en gedrag.

Narcistische persoonlijkheidsstoornis

Een narcistische persoonlijkheidsstoornis kenmerkt zich door een extreem superioriteitsgevoel. Mensen met deze persoonlijkheidsstoornis hebben een sterke behoefte aan bewondering en erkenning. Hiermee gepaard gaat vaak een gebrek aan empathie.

Antisociale persoonlijkheidsstoornis

Mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis houden zich over het algemeen niet aan maatschappelijk regels of normen. De rechten en gevoelens van anderen worden als minderwaardig gezien. Daardoor buiten mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis vaak andere mensen uit voor persoonlijk gewin of voldoening. Ze zijn vaak prikkelbaar, agressief en impulsief.

Borderline persoonlijkheidsstoornis

Een borderline persoonlijkheidsstoornis is bij de meeste mensen bekend als borderline. Mensen met borderline zijn erg instabiel wat betreft hun emoties, zelfbeeld en relaties met anderen. Op het ene moment kunnen mensen met borderline boos worden om iets kleins, terwijl ze soms vlak reageren op gebeurtenissen die je doorgaans van streek zouden maken.

Cluster C: Angstig of geremd gedrag

Onder angstig of geremd gedrag vallen de volgende persoonlijkheidsstoornissen:

  • Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis
  • Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis
  • Obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis

Ontwijkende persoonlijkheidsstoornis

Mensen met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis hebben wel behoefte aan contact en goedkeuring, maar zijn extreem bang voor afwijzing. Ze durven hierdoor niet goed aan relaties of iets nieuws te beginnen. Mensen met een ontwijkende persoonlijkheidsstoornis schamen zich vaak voor hun (in de eigen ogen) tekortkomingen en zijn extreem gevoelig voor kritiek.

Afhankelijke persoonlijkheidsstoornis

Een afhankelijke persoonlijkheidsstoornis kenmerkt zich door een extreme afhankelijkheid van andere mensen. Mensen met deze persoonlijkheidsstoornis hebben weinig zelfvertrouwen en laten beslissingen liever aan anderen over. Ze zijn bang om alleen ergens aan te beginnen of keuzes te maken en zijn bang dat ze niet voor zichzelf kunnen zorgen.

Obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis

Mensen met een obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis zijn uitermate ordelijk en perfectionistisch. Ze geven het liefst niets uit handen, omdat ze bang zijn dat taken niet correct worden uitgevoerd. Ze stellen niet alleen hoge eisen aan zichzelf, maar ook aan anderen. Een obsessieve-compulsieve persoonlijkheidsstoornis (OCPS) is iets anders dan een obsessief-compulsieve stoornis, dat is namelijk een angststoornis. Bij OCPS is er bijvoorbeeld bijna geen sprake van rituele handelingen, terwijl dit juist een veelvoorkomend kenmerk is van OCS.

Oorzaken van een persoonlijkheidsstoornis

Hoe een persoonlijkheidsstoornis precies ontstaat is onbekend. Persoonlijkheidsstoornissen ontwikkelen zich doorgaans rond de adolescentie of op jongvolwassen leeftijd. Vermoedelijk spelen zowel biologische, psychologische als sociale factoren een rol. Bij biologische factoren kun je denken aan een erfelijke aanleg of hersenbeschadiging. Psychologische factoren zijn bijvoorbeeld een trauma in de jeugd, zoals seksueel misbruik of verwaarlozing. Onder sociale factoren vallen onder andere de familieomstandigheden en de maatschappelijke positie van een persoon. 

Algemene symptomen van een persoonlijkheidsstoornis:

  • Agressiviteit
  • Angst
  • Dwangmatigheid
  • Impulsiviteit
  • Instabiliteit
  • Starheid
  • Stemmingswisselingen

Deze tekst is gecontroleerd door psychosociaal therapeut Lia Hoetjes.

Vakgebieden


Laatst gewijzigd: 20-3-2018
© 2022 Solvo B.V.